බලපත්රලාභී වාණිජ බැංකු (Licensed Commercial Banks - LCBs) යනු ශ්රී ලංකාවේ මූල්ය පද්ධතියේ හදවත බඳු ආයතන වේ. මේවා තැන්පතු භාර ගැනීම, ණය ලබා දීම, විදේශ විනිමය ගනුදෙනු ඇතුළු පුළුල් පරාසයක මූල්ය සේවා සපයයි.
මෙම බැංකු, Banking Act No.30 of 1988 පනත යටතේ ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව (CBSL) විසින් දැඩි ලෙස නියාමනය කරනු ලබන අතර, මහජන තැන්පතු වල ආරක්ෂාව සහ මූල්ය පද්ධතියේ ස්ථායිතාව තහවුරු කිරීම ඔවුන්ගේ ප්රධාන වගකීම වේ.
ශ්රී ලංකාවේ බලපත්රලාභී වාණිජ බැංකු ලැයිස්තුව (2025 මාර්තු 31 වන විට)
2025 මාර්තු 31 වන විට ශ්රී ලංකාවේ ක්රියාත්මක වන බලපත්රලාභී වාණිජ බැංකු 24ක් ඇත. මෙම බැංකු ලැයිස්තුව පහත පරිදි වේ:
| අංකය | බැංකුවේ නම |
|---|---|
| 1 | Amana Bank PLC |
| 2 | Bank of Ceylon |
| 3 | Bank of China Ltd |
| 4 | Cargills Bank PLC |
| 5 | Citibank, N.A. |
| 6 | Commercial Bank of Ceylon PLC |
| 7 | Deutsche Bank AG (Colombo Branch) |
| 8 | DFCC Bank PLC |
| 9 | Habib Bank Ltd |
| 10 | Hatton National Bank PLC |
| 11 | Indian Bank |
| 12 | Indian Overseas Bank |
| 13 | MCB Bank Ltd |
| 14 | National Development Bank PLC |
| 15 | Nations Trust Bank PLC |
| 16 | Pan Asia Banking Corporation PLC |
| 17 | Peoples Bank |
| 18 | Public Bank Berhad |
| 19 | Sampath Bank PLC |
| 20 | Seylan Bank PLC |
| 21 | Standard Chartered Bank |
| 22 | State Bank of India |
| 23 | Hongkong and Shanghai Banking Corporation (HSBC) |
| 24 | Union Bank of Colombo PLC |
බලපත්රලාභී වාණිජ බැංකුවක් වීමේ ක්රියාවලිය
ශ්රී ලංකාවේ බලපත්රලාභී වාණිජ බැංකුවක් (LCB) ලෙස ක්රියාත්මක වීමට නම් ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවෙන් (CBSL) නිසි බලපත්රයක් ලබා ගත යුතුය. මෙය දැඩි ක්රියාවලියක් වන අතර, මූල්ය පද්ධතියේ ආරක්ෂාව සහ මහජන විශ්වාසය තහවුරු කිරීම අරමුණු කරයි.
පළමුව, අයදුම්කරුවන් යම් සුදුසුකම් නිර්ණායක සපුරාලිය යුතුය. මෙයට අවම වශයෙන් රුපියල් බිලියන 20ක ගෙවන ලද ප්රාග්ධනයක් (paid-up capital), අවම වශයෙන් අධ්යක්ෂවරුන් 10 දෙනෙකු සිටීම සහ අවම වශයෙන් 7.5%ක කොටස් හිමිකාරීත්වයක් (shareholding) තිබීම ඇතුළත් වේ.
තවද, අයදුම්පත් මහ බැංකුවට (CBSL) ඉදිරිපත් කළ යුතු අතර, අධ්යක්ෂවරුන් සහ ප්රධාන කළමනාකරුවන් ‘fit and proper’ පුද්ගලයන් විය යුතුය. මූලික ඇගයීමෙන් පසු, බැංකුවට Provisional Approval එකක් ලබා දෙන අතර, මෙය යම් කොන්දේසි වලට යටත් වේ. මෙම කොන්දේසි සපුරාලීමෙන් පසු අවසාන බලපත්රය ලබා දෙනු ලැබේ.
බලපත්රලාභී වාණිජ බැංකුවල ප්රධාන කාර්යයන්
බලපත්රලාභී වාණිජ බැංකු මගින් ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකයට අත්යවශ්ය විවිධ මූල්ය සේවා සපයයි. ඒවායේ ප්රධාන කාර්යයන් පහත වගුවේ දැක්වේ:
| කාර්යය | විස්තරය |
|---|---|
| තැන්පතු | ඉතිරිකිරීමේ ගිණුම්, ස්ථාවර තැන්පතු, වත්මන් ගිණුම් වැනි විවිධ තැන්පතු භාර ගැනීම; පොලී ගෙවීම් (floating/fixed). |
| ණය දීම | පුද්ගලික ණය, නිවාස ණය, ව්යාපාරික ණය, උකස් ණය වැනි විවිධ ණය පහසුකම් ලබා දීම. |
| වෙනත් සේවා | විදේශ විනිමය ගනුදෙනු, මුදල් හුවමාරු, ක්රෙඩිට්/ඩෙබිට් කාඩ්පත්, ATM සේවා, අන්තර්ජාල බැංකුකරණය, CBSL Directions වලට අනුකූලව අනෙකුත් සේවා. |
ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවේ (CBSL) අධීක්ෂණය සහ නියාමනය
ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව (CBSL) බලපත්රලාභී වාණිජ බැංකු අධීක්ෂණය කිරීමේ සහ නියාමනය කිරීමේ ප්රධාන අධිකාරිය වේ. ඔවුන් බැංකුවල මෙහෙයුම්, මූල්ය තත්ත්වය සහ පාරිභෝගික ආරක්ෂාව සහතික කිරීම සඳහා නිරන්තරයෙන් කටයුතු කරයි.
CBSL මගින් නිකුත් කරනු ලබන Directions සහ Circulars මගින් බැංකු කටයුතු නියාමනය කෙරේ. 2024-2025 කාලය තුළ Basel III, D-SIBs සහ HLA, LCR, NSFR වැනි ජාත්යන්තර මූල්ය ප්රමිතීන් ක්රියාත්මක කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කර ඇත. මීට අමතරව, AML (Anti-Money Laundering) වැනි නීතිරීතිවලට අනුකූල වීම පිළිබඳව ද දැඩි අධීක්ෂණයක් පවතී.
මෙම දැඩි නියාමන ක්රමවේදයන් හරහා, CBSL මහජන තැන්පතු ආරක්ෂා කිරීම, මූල්ය පද්ධතියේ ස්ථායිතාව පවත්වා ගැනීම සහ රටේ ආර්ථික වර්ධනයට සහාය වීම සහතික කරයි. අවශ්ය විටදී පරීක්ෂණ සහ දඬුවම් පැනවීමද සිදු කෙරේ.
බලපත්රලාභී වාණිජ බැංකුවල වැදගත්කම සහ මහජන ප්රතිලාභ
බලපත්රලාභී වාණිජ බැංකු, ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික වර්ධනයට සහ මූල්ය ඇතුළත් කිරීම් (financial inclusion) සඳහා අතිශය වැදගත් වේ. ඔවුන් කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ ව්යාපාර (SME) සඳහා ණය පහසුකම් සපයන අතර, නවෝත්පාදන සහ ඩිජිටල්කරණය දිරිමත් කරයි. සමස්තයක් ලෙස, ඔවුන් රටේ මූල්ය ස්ථාවරත්වය සහතික කිරීමට දායක වේ.
ඕනෑම බැංකුවක් සමග ගනුදෙනු කිරීමට පෙර, එය ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව (CBSL) විසින් බලපත්ර ලබා දී ඇති ආයතනයක්දැයි තහවුරු කර ගැනීම වැදගත් වේ. මේ සඳහා CBSL වෙබ් අඩවිය හෝ නිල ප්රකාශන පරීක්ෂා කළ හැකිය. ඕනෑම විමසීමක් සඳහා CBSL හා සම්බන්ධ වීම සුදුසුය.