මිත්රයා, ඔයාටත් බැංකුවකින් ණයක් ගන්න, වාහනයක් ගන්න ලීසිං එකක් දාගන්න, නැත්නම් ක්රෙඩිට් කාඩ් එකක් ගන්න හිතුණාද? එහෙමනම්, ඔයා අනිවාර්යයෙන්ම දැනගෙන ඉන්න ඕන දෙයක් තමයි ණය ලකුණු (Credit Score) කියන්නේ. මේක හරියට ඔයාගේ මූල්ය චරිත සහතිකයක් වගේ. මේ ගැන හරියටම දැනගෙන හිටියොත් ඔයාට ඔයාගේ මූල්ය ගනුදෙනු පහසු කරගන්න පුළුවන්.
ශ්රී ලංකාවේ ණය ලකුණු ගැන කතා කරද්දී අපිට මගහරින්න බැරිම ආයතනයක් තමයි ණය තොරතුරු කාර්යාංශය (Credit Information Bureau of Sri Lanka - CRIB). CRIB කියන්නේ ඔයාගේ සියලුම ණය තොරතුරු එකතු කරලා, පවත්වාගෙන යන ස්වාධීන ආයතනයක්. බැංකු සහ අනෙකුත් මුල්ය ආයතන CRIB එකට ඔයාගේ ණය ගනුදෙනු ගැන තොරතුරු ලබා දෙනවා. ඒ තොරතුරු මත තමයි ඔයාගේ Credit Score එක හැදෙන්නේ.
ණය ලකුණු (Credit Score) යනු කුමක්ද?
සරලවම කියනවා නම්, ණය ලකුණු කියන්නේ ඔයා ණය ගෙවීම් සම්බන්ධයෙන් කොච්චර වගකීමෙන් කටයුතු කරනවද කියලා මනින සංඛ්යාවක්. මේ ලකුණු 250 සිට 900 දක්වා වෙනස් වෙනවා. ලකුණු වැඩි වෙන්න වැඩි වෙන්න ඔයාගේ ණය ආපසු ගෙවීමේ හැකියාව සහ විනය හොඳයි කියලා තමයි අදහස් වෙන්නේ. බැංකු සහ අනෙකුත් මුල්ය ආයතන ණයක් දෙන්න කලින් මේ Credit Score එක අනිවාර්යයෙන්ම බලනවා. මේකෙන් ඔයාගේ පරණ ණය ගෙවීම්, ක්රෙඩිට් කාඩ්පත් භාවිතය වගේ දේවල් ගැන විස්තර දැනගන්න පුළුවන්.
CRIB වාර්තාවක ඔයාගේ පුද්ගලික තොරතුරු, බැංකු ගිණුම් තොරතුරු, ක්රෙඩිට් කාඩ්පත් තොරතුරු, ලබාගත් ණය සහ ඒවායේ ගෙවීම් තත්ත්වය වගේ දේවල් ඇතුළත් වෙනවා. ඔයාගේ ණය අයදුම්පතක් අනුමත කරන්න කලින්, මුල්ය ආයතන CRIB වාර්තාව පරීක්ෂා කරන්නේ මේ තොරතුරු මත පදනම් වෙලා ඔයාගේ ණය ආපසු ගෙවීමේ හැකියාව තක්සේරු කරන්නයි. ඔයාට හොඳ Credit Score එකක් තියෙනවා නම්, අඩු පොලී අනුපාතයකට, පහසුවෙන් ණය පහසුකම් ලබා ගැනීමේ හැකියාව ලැබෙනවා.
ශ්රී ලංකාවේ ණය ලකුණු (CRIB Score) පරීක්ෂා කරන්නේ කොහොමද?
ඔයාට CRIB වාර්තාවක් සහ ඔයාගේ Credit Score එක දැනගන්න ක්රම කිහිපයක් තියෙනවා. පහසුම ක්රමය තමයි CRIB එකෙන් සෘජුවම Self-Inquiry Report (iReport) එකක් ඉල්ලන එක. මේක සාමාන්යයෙන් ඔයාගේ ජාතික හැඳුනුම්පත (NIC) ඉදිරිපත් කිරීමෙන් ලබා ගන්න පුළුවන්.
CRIB iReport එකක් ඉල්ලන්න ඔයාට අවශ්ය මූලිකම දේ තමයි ඔයාගේ ජාතික හැඳුනුම්පත (NIC). වයස අවුරුදු 18ට වැඩි ඕනෑම කෙනෙකුට තමන්ගේ ණය වාර්තාවක් ඉල්ලන්න පුළුවන්. ඒ වගේම, සමහර වෙලාවට ඔයාගේ ලිපිනය තහවුරු කරන්න විදුලි බිලක් හෝ වෙනත් ලිපිනයක් සහිත ලියවිල්ලක් අවශ්ය වෙන්නත් පුළුවන්. CRIB කාර්යාලයට ගිහින් හෝ ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවිය හරහා ඔයාට මේ iReport එක සඳහා ඉල්ලුම් කරන්න පුළුවන්.
CRIB වාර්තාවක් ලබා ගත හැකි ස්ථාන සහ ගාස්තු
ඔයාට CRIB වාර්තාවක් පහත සඳහන් ස්ථානවලින් ලබා ගන්න පුළුවන්. CRIB ප්රධාන කාර්යාලයට යන එක තමයි වේගවත්ම සහ පහසුම ක්රමය. ඊට අමතරව, සමහර බැංකු සහ මුල්ය ආයතන හරහාත් මේ පහසුකම ලබා ගන්න පුළුවන්.
| ආයතන වර්ගය | ලබා ගත හැකි ස්ථාන |
|---|---|
| මහ බැංකුව | Central Bank of Sri Lanka |
| රාජ්ය බැංකු | HDFC Bank, National Savings Bank, Regional Development Bank, Sri Lanka Savings Bank, Sanasa Development Bank, SMIB |
| පුද්ගලික බැංකු | Amana Bank PLC, Bank of Ceylon, Cargills Bank, Commercial Bank of Ceylon PLC, DFCC Bank PLC, HNB PLC, Peoples Bank, Sampath Bank PLC, Seylan Bank PLC, Standard Chartered Bank, Union Bank of Colombo |
| මුල්ය ආයතන (Finance) | Abans Finance PLC, Alliance Finance PLC, AMW Capital Leasing & Finance PLC, Central Finance PLC, LOLC Finance PLC, U B Finance, Vallibel Finance PLC, People's Leasing PLC, Sarvodaya Development Finance, 50+ තවත් ආයතන |
| සහන ණය ආයතන | Co-operative Leasing Company Limited |
CRIB Score Inquiry එකක් සඳහා අයකරන ගාස්තුව රු. 300-500ක් පමණ වෙනවා. ඔයාගේම Self-Inquiry Report එකක් (iReport) සඳහා රු. 300ක් පමණ වන අතර, වෙනත් ආයතනයක් ඔයාගේ CRIB වාර්තාව ඉල්ලුවොත් (Third-Party Inquiry) රු. 500ක් පමණ අය කරනවා. මේ ගාස්තු වෙලාවෙන් වෙලාවට වෙනස් වෙන්න පුළුවන් නිසා, අදාළ ආයතනයෙන් අහල බලන එක වඩාත් හොඳයි.
ඔබේ CRIB Score එක කියවමු: හොඳද, නරකද?
ඔයාගේ CRIB Score එක 250-900 අතර තමයි තියෙන්නේ. මේකෙන් 900ට ළඟ වෙන්න ළඟ වෙන්න ඔයාගේ ණය ආපසු ගෙවීමේ විනය ඉතා ඉහළ මට්ටමක තියෙනවා කියලා තමයි කියන්නේ. හොඳ Credit Score එකක් (සාමාන්යයෙන් 750ට වැඩි) තියෙන කෙනෙක්ට ණයක් ලබා ගැනීමේදී අඩු පොලී අනුපාතයක්, වැඩි ණය මුදලක් සහ ඉක්මන් අනුමැතියක් වගේ වාසි රැසක් ලැබෙනවා. සමහර මුල්ය ආයතන Excellent Score එකක් තියෙන අයට (උදා: 9%) අඩු පොලී අනුපාතයක් ලබා දෙනවා.
ඒ වගේම, අඩු Credit Score එකක් (සාමාන්යයෙන් 500ට අඩු) තියෙනවා නම්, ණය පහසුකම් ලබා ගැනීමේදී ගැටලු ඇති වෙන්න පුළුවන්. බැංකු සහ මුල්ය ආයතන ඔයාව අවදානම් සහිත ගනුදෙනුකරුවෙක් විදිහට සලකන්න පුළුවන්. සමහර මුල්ය ආයතන අඩු Score එකක් තියෙන අයට (උදා: 15%) වැඩි පොලී අනුපාතයක් අය කරනවා. ඒ නිසා, ඔයාගේ CRIB Score එක ගැන සැලකිලිමත් වෙන එක ඉතාම වැදගත්. සාමාන්යයෙන් 30% - 40% ක් පමණ අයදුම්කරුවන්ගේ Credit Score එක අඩු මට්ටමක පවතින බව පේනවා.
ණය ලකුණු වැඩි දියුණු කර ගන්නේ කෙසේද?
ඔයාගේ CRIB Score එක අඩු වෙලා නම්, කලබල වෙන්න එපා. ඒක වැඩි දියුණු කරගන්න ක්රම තියෙනවා. ප්රධානම දේ තමයි ඔයාගේ ණය ගෙවීම් නියමිත වෙලාවට කරන එක. ණය වාරික, ක්රෙඩිට් කාඩ්පත් බිල්පත් කිසිම වෙලාවක පමාවෙන්න දෙන්න එපා. පොලී ගෙවීම් පමාවෙන එක, ගෙවීම් අතපසු වෙන එක ඔයාගේ Credit Score එකට අහිතකර විදිහට බලපානවා.
ඒ වගේම, ඔයාගේ ණය භාවිතය සීමා කරන්න. ක්රෙඩිට් කාඩ්පත්වල උපරිම සීමාවෙන් 30%-40% කට වඩා භාවිත නොකිරීමට උත්සාහ කරන්න. අනවශ්ය ණය ගැනීම් වලින් වළකින්න. ඉක්මනින් CRIB වාර්තා කිහිපයක් ඉල්ලීමෙන් වැළකී සිටින්න. මේ වගේ සරල දේවල් පුරුදු වීමෙන් ඔයාට මාස 30ක් වැනි කෙටි කාලයක් තුළදී වුවත් ඔයාගේ Credit Score එක සැලකිය යුතු මට්ටමකින් වැඩි කරගන්න පුළුවන්.
ණය ලකුණු පිළිබඳ නිතර අසන ප්රශ්න (FAQ)
ණය ලකුණු ගැන තවත් ඔයාට ඇති වෙන්න පුළුවන් ප්රශ්න කිහිපයකට උත්තර මෙන්න:
| ප්රශ්නය | පිළිතුර |
|---|---|
| CRIB Score එක වැදගත් වෙන්නේ ඇයි? | ණයක්, ලීසිං පහසුකමක් හෝ ක්රෙඩිට් කාඩ්පතක් ලබා ගැනීමේදී ඔයාගේ ණය ආපසු ගෙවීමේ හැකියාව තීරණය කරන්න මේක වැදගත් වෙනවා. |
| කොච්චර කාලෙකට සැරයක් CRIB Report එකක් බලන්න පුළුවන්ද? | CRIB Self-Inquiry Report එකක් කාර්තුමය වශයෙන් (මාස 3කට වරක්) නොමිලේ ලබා ගන්න පුළුවන්. |
| නිතර CRIB Inquiry එකක් කරන එක හොඳද? | නිතර CRIB Inquiry කරන එක ඔයාගේ Credit Score එකට අහිතකර විදිහට බලපාන්න පුළුවන්. සාමාන්යයෙන් මාස 12ක් ඇතුළත Inquiry එකක් දෙකක් ප්රමාණවත්. |
ඔබේ ණය ලකුණු ගැන අවබෝධයෙන් කටයුතු කිරීමෙන් සහ ඒවා නිසි ලෙස කළමනාකරණය කර ගැනීමෙන් ඔබට ස්ථාවර මූල්ය අනාගතයක් ගොඩනගා ගැනීමට හැකියාව ලැබෙනවා. මේ මාර්ගෝපදේශය ඔබට ඒ සඳහා ප්රයෝජනවත් වේවි යැයි අපි විශ්වාස කරනවා.